جلفا

شهرستان جلفا

شهرستان جلفا به صورت نوار باریکی در مرز شمالی استان با جمهوری های آذربایجان و ارمنستان قرار دارد .شهرستان کلیبر حدود شرقی آن را می پوشاند و حدود غربی آن قسمتی از مرز مشترک استان­آذربایجان غربی است ، شهرستانهای مرند ، ارسباران و اهر در جنوب شهرستان قرار دارند و شهر جلفا مرکز این شهرستان در شمال تبریز قرار دارد. از نظر وسعت جلفا از شهرستانهای کوچک استان به شمار می رود و با 1670 کیلومتر مربع وسعت تنها 3.5 درصد از کل مساحت استان را در بر گرفته است.

موقعیت جغرافیایی، حدود و وسعت شهرستان جلفا: شهرستان جلفا در شمال غربی استان آذربایجان شرقی، بین 45 درجه و 17 دقیقه تا 46 درجه و 31 دقیقه طول شرقی و بین 38 درجه و 39 دقیقه تا 39 درجه و 2 دقیقه عرض شمالی بصورت نوار باریکی در مرز شمالی استان واقع شده و از شمال به رودخانه ارس و جمهوریهای نخجوان و ارمنستان و آذربایجان منتهی می شود . وسعت این شهرستان 31/1670 کیلومتر مربع می باشدکه شهرستان کلیبر حدود شرقی و شهرستانهای مرند و ورزقان نیز همسایگان جنوبی این شهرستان محسوب می‌شوند. از نظر تقسیمات سیاسی شهرستان جلفا دارای دو بخش با نامهای بخش مرکزی و بخش سیه رود و 5 دهستان با نامهای دیزمار غربی، نوجه مهر، ارسی، داران، شجاع می باشد. براساس آمار سال 1383 تعداد آبادیهای دارای سکنه شهرستان جلفا 732 آبادی می باشد.

جغرافیای طبیعی شهرستان جلفا: اقلیم کلی شهرستان جلفا نیمه خشک و سرد می باشد و تنها قسمت کوچکی از ارتفاعات فوقانی و حاشیه رود ارس دارای اقلیم خشک و سرد می باشند . مقدار بارش سالیانه 225 تا 400 میلی لیتر می باشد . مقدار متوسط دمای سالیانه 15 درجه سانتی گراد در حاشیه رود ارس تا 5 درجه در ارتفاعات بلند متغیر است. تعداد روزهای یخبندان در جلفا 80 روز می باشد که این مقدار تا 140 روز در مناطق مرتفع تر نیزافزایش می یابد .

جنگل های ارسباران یا قراچه داغ که در آذربایجان شرقی قرار گرفته است جز جنگل های نیمه مرطوب بوده که از جامعه بلوطستان و مشتقات آن، با درختان غالب اوری و ممرز تشکیل می شود. پوشش گیاهی در دو طرف رودخانه در ساحلهای ایران و آذربایجان نسبتاً متنوع می باشد. پوشش گیاهی شامل نیزار، بوته زار و در برخی مناطق پوشش درختچه های گز می باشد.

جمعیت: بر اساس نتایج اولیه سرشماری 1385 جمعیت این شهرستان در فاصله سالهای 1375تا 1385 رو به کاهش بوده و به طور متوسط سالانه0.5 درصد از آن کاسته شده است . جمعیت شهری از 31.4 هزار نفر به 35.4 هزار نفر افزایش یافته و جمعیت روستائی از 23.1 هزار نفر به 16.5هزار نفر کاسته شده استکه بخشی از افزایش جمعیت شهری نیز ناشی از تبدیل آبادی سیه رود به شهر است . کاهش جمعیت این شهرستان در عین حال که می تواند ناشی از کاهش سطح باروری باشد ، همچنان می تواند ناشی از کاهش فعالیتهای گمرگ جلفا نیز به حساب آید که با تقلیل محسوس آن، حالت یک شهر شرکتی از رونق افتاده را ، به شهر جلفا وبه تبع آن به هادی شهر و آبادیهای پیرامونی داده است . از این رو شروع و توسعه فعالیتهای منطقه آزاد تجاری و صنعتی ارس فرصت گرانبهائی برای توسعه ورونق مجدد این منطقه تواند بود با صرفنظر کردن از یافته های اولیه سرشماری سال 1385، که فعلأ از روی آن نمی توان به بحث تفصیلیتری پرداخت ،باید گفت که در طول مدت 30 سال از 1345 تا 1375، جمعیت شهرها و آبادیهای سال 1375 این شهرستان 2.11 برابر، جمعیت نقاط شهری آن 6.22 برابر و جمعیت نقاط روستائی آن 1.11 برابر شده است. در صورتی که شهر کنونی جلفا که در سالهای 1345 و 1355 که هنوز به شهر تبدیل نشده بود به همان صورت روستا محسوب شود جمعیت شهری در این مدت 8.40 برابر و جمعیت روستائی 1.05 برابر گشته است. این وضع به معنی تغییر سیمای جمعیتی این شهرستان از حالت روستائی (85.5 درصد روستائی) در سال 1345 به حالت شهری (57.6 درصد شهری) در سال 1375 و سرعت شهرنشینی در آن است.

جغرافیای تاریخی شهرستان جلفا: جلفا از زمانهای پیش از میلاد به خاطر موقعیت جغرافیایی و استراتژی اهمیت خاصی داشته و از لحاظ فرهنگی و مدنی دارای شهرتی بس فراوان بوده است. به طوری که اصحاب الارس در زمان حضرت سلیمان بن داود در این منطقه ظهور کرده و سبب ایجاد دوازده شهر در کنار رودخانه ارس شدند ، که نام دوازده ماه بر آنها اطلاق گردید که عبارتند از : آبان - آذر - دی - بهمن - اسفند - فروردین - اردیبهشت - خرداد - تیر - مرداد - شهریور و مهر که پایتخت ملک آنها شهر اسفندار بود ، مردم این شهر صنوبر پرست بودند و از آب چشمه زیر صنوبر با اعتقاد بر اینکه در صورت مصرف از آن خشک می شود استفاده نمی کردند و آب مصرفی خود و حیوانات­شان را از رودخانه ارس تامین می کردند .

مکان مخروبه شهر بهمن در حوالی قبچاق روستای نوشیروان از توابع بخش مرکزی جلفا است که به آن بهمن یا بهرام اطلاق می شود. خداوند مردم این شهر ها را به علت عدم اعتقادات دینی موجب نفرین قرار داد و همه شهر ها را بجز اردیبهشت {اردوباد فعلی در جمهوری خود مختار نخجوان} را ویران کرد که به عنوان شهر مذهبی شهرهای دوازده گانه مطرح بود . کتاب جغرافیای کیهان ، نواحی جلفا را از قلمرو ارمنستان قلمداد می کند و خلاصه تاریخ این ناحیه را از عهد هخامنشی چنین بیان می کند .

ساتراپی سوم ارمنستان بین سرچشمه فلات ، دجله و کورا و ارس واقع شده و پایتخت قدیم آن موسوم به آرتاگز Artaxa است .پس از زوال هخامنشی در عهد سلوکی ها این ایالات مستقل شدند ولی دوباره در زمان اشکانیان ارمنستان از ایران اطاعت کرده و مالیات می دادند ولی در اواخر دوره اشکانی ، ارمنستان گرفتار تحریکات رومیان بود و گاه گاه از دولت رومیان اطاعت می نمود ، در عصر ساسانی حدود شمالغرب ایران تا کوههای قفقاز توسعه یافت ولی بعد در عصر شاهان ضعیف ساسانی ارمنستان از طرف دولت روم حمایت شد و پس از توسعه قلمرو اسلامی این ایالات هم جزء کشور اسلامی محسوب می شدند پس از کشمکشهای زیاد و جنگهای صلیبی که میان مسلمین و مسیحیان به وقوع پیوست امپراطوران مسیحی اروپا در جنگها دخالت نمودند و باعث تضعیف قوای مسلمانان گردیدند و کلیسای بیزانس دامنه نفوذ خود را در شرق وسعت داده و در ارمنستان و گرجستان به تاسیس مراکز مذهبی اقدام نمودند که از جمله کلیسای ایروان، تفلیس و اوچ کلیسا در نزدیکی ارس می باشد اقلیتهای مذهبی ایران در ایالات شمالغرب و بخصوص ارومیه از مسیحیان ارمنستان می باشند که اغلب ساکنین قدیمی جلفا بودند و در زمان شاه عباس کبیر در سالهای 1625 م - 1629 م عده ای از مسیحیان صنعت گر این شهر را به اصفهان کوچانید و در آنجا شهری در کنار زاینده رود با همین نام احداث کرد .

تاریخ جلفا را مورخین به قرن 5 قبل از میلاد ارجاع می دهند که در آن زمان اسم جلفا، جولاء (بافنده ) بود و پس از مکان گزینی ارامنه جولا به جوغا تغییر کلمه داد ، ولی پس از کوچاندن ارامنه توسط شاه عباس صفوی نام لاتین Jolfa به این مکان گزیده شد.

در سفرنامه های بسیاری در مورد ارس و جلفا که محل گذر سیاحان قرار گرفته مطالبی نگاشته شده است که از آن جمله می توان با موارد ذیل اشاره کرد: اولیای چلبی از دانشمندان و سیاحان مشهور دولت عثمانی- ماری پوتی و هیات فرانسوی همراه مربوط به دوران لوئی چهاردهم - آمبروسیو کنتارینی- حاج سیاح ایرانی خانلر- میرزا اعتصام الملک- هنریش بروکش- ژان تاورنیه و ...

آثار تاریخی و دیدنی جلفا: 1-حمام جلفا  2-کلیسای سنت استپانوس 3-پل ضیاءالملک نخجوانی 4-آبشار آسیاب خرابه 5-امام زاده شعیب دوزال 6-امام زاده سید محمد نوجه مهر 7-روستای کردشت 8-مجموعه کردشت 9-حمام کردشت 10-روستای اوشتبین 11-منطقة حفاظت شده ارسباران 12-کاروانسرای خواجه نظر 13-پل چوبی و پل آهنی 14-قلعه جمهور 15-کلیسای ننه مریم 16-کلیسای چوپان 17-آبشار ماهاران

زیرساخت های اقتصادی و صنعتی: الف)شبکه های حمل و نقل:

شبکه ریلی: خط آهن جلفا - تبریز اولین (100 سال قبل) و تنها خط آهن برقی ایران میباشد که منطقه آزاد ارس را از شمال به آسیای میانه ،قفقاز ،روسیه ،دریای سیاه ترکیه واروپا ،از جنوب به خلیج فارس و دریای عمان و از شرق به کشورهای cis متصل می نماید.

شبکه جاده ای: محور تبریز جلفا ارتباط مبادی ورود و خروج شهرستان را ازطریق جلفا ، نوردوز و خداآفرین با جمهوری خود مختار نخجوان و کشورهای ارمنستان و آذربایجان بر قرار می نماید. محور مرزی از بازرگان تا بیله سوار ارتباط اروپا را با کشورهای cis برقرار میکند

شبکه هوای: استفاده از فرودگاه تبریز و فرودگاه نخجوان

انرژی: در حال حاضر تمامی حاملهای انرژی (نفت ،گاز، برق) در منطقه به اندازه کافی وجود دارد

مخابرات: منطقه بطور کامل تحت پوشش شبکه مخابراتی کشور قرار دارد

طرح های در دست مطالعه و اجرا: حداث فرودگاه، توسعه بزرگراه تبریز-مرند-جلفا، ایجاد شهرک های صنعتی و شبکه ریلی جلفا - اصلاندوز

ب)منطقه آزاد ارس: منطقه آزاد ارس با برخورداری از مرز مشترک با کشورهای آذربایجان ، ارمنستان و جمهوری خودمختار نخجوان و وجود خطوط ارتباطی با اروپا و منطقه قفقاز، ‌ترکیه و حوزه مدیترانه و قرارگیری در کریدورهای بین المللی حمل و نقل، پیشینه تاریخی اقتصادی قابل توجه، اقلیم مناسب، منابع غنی آب، مراتع و ذخیره‌گاه‌های جنگلی، قابلیت‌های توسعه گردشگری در زمینه های تاریخی، فرهنگی و طبیعی و ورزشی بین-المللی و پتانسیل بالای رشد و توسعه صنعتی، معدنی، کشاورزی، خدماتی و علمی و آموزشی به طور با لقوه نقش حائز اهمیتی را در ارتباط با چشم انداز بیست ساله به خود اختصاص داده است.وجود شهر تبریز بعنوان پسکرانه برتر و وجود مناطق ارزشمند اکولوژیکی و ذخیره گاه‌های بین المللی و پشتوانه های ارزشمند توسعه کشاورزی، شرایطی را فراهم کرده است که نه تنها به پشتوانه آن، ارس منطقه ای برخوردار از سلامت،‌ رفاه،‌ امنیت غذایی و محیط زیست مطلوب خواهد بود، بلکه توانایی آن را دارد که به یک منطقه بین المللی سلامتی و درمانی تبدیل شود.وجود معادن غنی و ایجاد صنایع وابسته و نزدیکی به شبکه های زیربنایی، زمینه های توسعه تکنولوژی های نوین ، (بیوتکنولوژی، نانوتکنولوژی وIT)  بستر را برای حضور موثر در عرصه ملی در جهت رشد پرشتاب و مستمر اقتصادی و کسب جایگاه اول اقتصادی،‌علمی و فن آوری در منطقه، را فراهم می آورد. ‌همچنین سابقه تاریخی مرکزیت تجاری منطقه و توانمندی های بالای صادراتی و با فراهم سازی زیرساخت ‌های توسعه، فعالیت های بازرگانی در کنار گمرکات و مراکز تخلیه و بارگیری کالا می تواند بسترساز تعامل سازنده با جهان باشد.


تماس با ما:

ستاد منطقه
تبریز - بلوار 22 بهمن - نرسیده به میدان جهاد ( نصف راه ) - شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی منطقه آذربایجان شرقی

صندوق پستی : 51745 - 119
شماره تلفن : 5-34449021-041
شماره نمابر: 34444454-041
مرکز پاسخگویی : 09627

سامانه پیام کوتاه : 100057106